|
 SpoÅ‚eczność żydowska od wieków zamieszkuje ZielonÄ… WyspÄ™. W AnnaÅ‚ach z Inisfallen z 1079 roku czytamy: „PiÄ™ciu Å»ydów przybyÅ‚o zza morza, lecz zostali odesÅ‚ani z powrotem”. Byli to zapewne normandzcy kupcy, którzy chcieli zÅ‚ożyć dary wÅ‚adcy Munsteru. Spora emigracja pojawiÅ‚a siÄ™ pod koniec XV wieku, kiedy wyznawcy Judaizmu zostali wygnani z Hiszpanii i z Portugalii.
W 1660 roku w pobliżu dubliÅ„skiego zamku powstaÅ‚a pierwsza synagoga, zaÅ› pierwszy cmentarz istniaÅ‚ od poczÄ…tku osiemnastego stulecia na Farview. Wówczas Irlandzka Izba Gmin przyjęła wniosek o nadaniu Å»ydom obywatelstwa oraz prawa do nabywania ziem i nieruchomoÅ›ci, aczkolwiek nie uzyskaÅ‚ on królewskiej zgody z Anglii. Wyznawcom Judaizmu zezwalano również na małżeÅ„stwa wedle obrzÄ…dku. O ich emancypacjÄ™ walczyÅ‚ irlandzki patriota Daniel O’Connel. W tamtym czasie na stanowisko burmistrza Dublina wybrano osobÄ™ pochodzenia żydowskiego. MiÄ™dzy 1871 a 1904 rokiem ilość Å»ydów osiedlajÄ…cych siÄ™ na Zielonej Wyspie wzrosÅ‚a prawie dwudziestokrotnie, osiÄ…gajÄ…c liczbÄ™ 4800. Przybywali oni z Wielkiej Brytanii, Niemiec i Europy Wschodniej. WiÄ™kszość osiadÅ‚a w stolicy.
XX wiek nie byÅ‚ Å‚askawy dla wyznawców wiary mojżeszowej, także w Irlandii. Do pierwszego aktu przemocy doszÅ‚o w Limerick, gdzie miaÅ‚ miejsce pogrom. WpÅ‚ywowy ksiÄ…dz katolicki ojciec John Creagh nawoÅ‚ywaÅ‚ parafian do zaprzestania handlu z Å»ydami, rozbudzajÄ…c wrogie emocje. Tamtejsza mniejszość musiaÅ‚a ratować siÄ™ ucieczkÄ…. Część uchodźców wyemigrowaÅ‚a do Ameryki. Inni zostali przyjÄ™ci przez obywateli Cork. Jeden z potomków pogromu Gerald Goldberg peÅ‚niÅ‚ w latach siedemdziesiÄ…tych funkcjÄ™ burmistrza miasta. Z kolei bracia David i Louis Marcus wnieÅ›li znaczny wkÅ‚ad w irlandzkÄ… literaturÄ™ i film. Antysemityzm Tuż przed drugÄ… wojnÄ… Å›wiatowÄ… stworzono na Zielonej Wyspie oddziaÅ‚ „bÅ‚Ä™kitnych koszul”, które staÅ‚y siÄ™ częściÄ… partii Fiana Gael. PotÄ™piani przez Fianna Fail, bojowników IRA i lewicÄ™, organizowali marsze i protesty przeciwko obcokrajowcom. Wydarzenia, jakie później nastÄ…piÅ‚y w Europie, przyniosÅ‚y wzrost antysemickich nastrojów. Jeden z polityków nawoÅ‚ywaÅ‚ w parlamencie do wygnania Å»ydów z Republiki. Po wojnie wiÄ™kszość Irlandczyków reagowaÅ‚a obojÄ™tnoÅ›ciÄ… wobec ofiar Holocaustu. Ocaleni nie mogli liczyć na azyl. NajchÄ™tniej przyjmowano do kraju przybyszów majÄ™tnych, w Å›rednim lub starszym wieku. Nie wyrażono zgody na udzielenie schronienia grupie żydowskich sierot, podczas gdy w tym samym czasie zaoferowano opiekÄ™ setce katolickich dzieci z Nadrenii. Warto jednak nadmienić, że istnieli obywatele irlandzcy, niosÄ…cy pomoc wyznawcom judaizmu. Dzisiaj spoÅ‚eczność żydowska zamieszkujÄ…ca ZielonÄ… WyspÄ™ liczy okoÅ‚o 1600 czÅ‚onków, z czego 1000 żyje w samym Dublinie, gdzie dziaÅ‚ajÄ… dwie synagogi. KiedyÅ› byÅ‚o ich osiem. NajwiÄ™ksze skupisko potomków Izaaka znajduje siÄ™ w dzielnicach Terenure i Dolphin’s Barn, gdzie mieÅ›ci siÄ™ również gminny cmentarz. Å»ydzi korzystajÄ… z wÅ‚asnej szkoÅ‚y Stratford College w Rathgar i prowadzÄ… piekarniÄ™. W koszernÄ… żywność zaopatrujÄ… siÄ™ w SuperValu w Churchtown. Raz w roku wydajÄ… pismo „Nachlath Dublin”. Ponad dwie dekady temu otwarto w Dublinie muzeum dokumentujÄ…ce irlandzko-żydowskie zwiÄ…zki spoÅ‚eczno-kulturalne. ZaÅ‚ożyÅ‚ je prezydent Izraela Chaim Herzog, syn pierwszego rabina Irlandii. WÅ›ród zgromadzonych eksponatów można obejrzeć rzeczy codziennego użytku, przedmioty liturgiczne, stare fotografie, dyplomy, dowody tożsamoÅ›ci, instrumenty muzyczne, narzÄ™dzia pracy, misternie wykonane wycinanki, uÅ‚omki z prasy, pamiÄ…tki, szyldy, obrazy, tradycyjne nakrycia gÅ‚owy oraz ubrania. Szklane gabloty poÅ›wiÄ™cono rozmaitym aspektom codziennego życia Å»ydów w Republice. Warto odwiedzić salÄ™ modlitewnÄ… na piÄ™terku, gdzie zobaczymy m.in. pergaminowy zwój Tory, lampki chanukowe, menory, mÅ‚odÄ… parÄ™ pod Å›lubnym baldachimem i inne ciekawostki. Irish Jewish Museum maj-wrzesieÅ„:
nd., wt., czw., godz.
11.00-15.30 październik-kwiecień:
nd., godz. 10.30-14.30 3 Walworth Road, Portobello
Dublin 8 wstęp wolny Klementyna K. Kucharz Polski Herald, wyd. 21 stycznia 2009 |
Wydarzenia 
