O Dublinie

Archaiczna irlandzka nazwa okolic miasta – Dúbh Linn (oznaczająca "Czarny Staw") – została przez stulecia zangielszczona do współczesnej, używanej również w innych językach postaci Dublin. Natomiast współczesna irlandzka nazwa Baile Átha Cliath oznacza "Miasto Brodu z Trzcinowymi Płotami".

Historia

Historia Dublina rozpoczęła się od przybycia w IX wieku wikingów, którzy po zdobyciu wioski Celtów, założyli na południowym brzegu rzeki - faktorię handlową. Osada nazwana z irlandzka Dubh Linn, co oznacza Ciemny Staw, połączyła się z celtyckim osiedlem na północnym brzegu Liffey. W kolejnych latach Irlandia została podbita przez Anglo-Normanów (1169-1172) i Dublin stał się ośrodkiem brytyjskich wpływów na kolejnych siedem stuleci.

Dzisiejszy Dublin pochodzi zasadniczo z epoki gregoriańskiej. Był to okres bogacenia się angielskich żołnierzy, którzy kolonizowali ziemie konfiskowane Irlandczykom. Anglicy wznosili eleganckie rezydencje i coraz bardziej angażowali się w życie gospodarcze i polityczne Dublina.

Polityka władz angielskich, mająca na celu wyniszczenie ludności i gospodarki Irlandii, wpłynęła na silny i gwałtowny wzrost poczucia narodowego Irlandczyków. Miało to swoje odbicie w licznych powstaniach. W 1782 roku ogłoszono w parlamencie, wzorowaną na amerykańskiej Deklarację Praw - proklamującą niepodległość Irlandii.

Wywołało to w 1798 roku powstanie przeciwko Wielkiej Brytanii, zakończone fiaskiem Irlandczyków. Doszło do podpisania unii brytyjsko-irlandzkiej, na mocy której Irlandia została włączona do imperium a Dublinowi odebrano samodzielność polityczną.

Dublin, jak i cała Irlandia, wkroczyły w długi okres upadku gospodarczego. Miasto stało się sceną irlandzkich działaczy politycznych, tj. Daniel O´Connell czy Douglas Hyde´a, walczących o niepodległość kraju. W 1916 roku w mieście wybuchło największe powstanie w długiej walce o niepodległość Irlandczyków.

Historia Dublina to ciągła walka z piętnem brytyjskiej kolonii, wyrażająca się niszczeniem znacznej części gregoriańskiego miasta i powstawaniem nowoczesnej architektury, która poprawiła znacznie wizerunek i atmosferę stolicy.

Jednak od czasu, gdy w 1920 r. Dublin stał się stolicą niezależnej Irlandii coraz częściej zapomina się o dawnych animozjach, żywych ciągle w Irlandii Północnej. Współcześnie Dublin staje się prężnie rozwijającym się miastem i centrum biznesu.

Główne atrakcje

Dublin położony jest nad otwartą i malowniczą Zatoką Dublińską, a w jego tle wyrastają stożkowate góry Wicklow, leżące na południu. Przez miasto przepływa rzeka Liffey, stanowiąca naturalną oś stolicy i dzieląca Dublin na dwie dzielnice o odmiennym charakterze: North Side oraz nowoczesną i bogatą South Side.

Większość najważniejszych atrakcji skupia się po stronie południowej miasta. W eleganckiej South Side mieści się najsławniejsza irlandzka uczelnia wyższa - Trinity College, założona w 1591 roku przez Elżbietę I. Słynnymi absolwentami uczelni byli: George Berkley, Thomas Moore, Oscar Wilde.

Trynity College, jako pierwszy uniwersytet w Europie, zaczął przyznawać stopnie naukowe kobietom. Po przeciwnej stronie stoi masywny gmach Bank of Ireland, który odegrał istotną rolę w historii Anglików osiadłych w Irlandii.

Warty zobaczenia jest Zamek Dubliński, wzniesiony w 1207 roku przez króla Jana na miejscu dawnej fortecy wikingów. Na zachód od zamku stoją dwie masywne katedry: Christchurch i św. Patryka - obie pochodzące z XII wieku. Natomiast na Kildare Street znajduje się jedna z najokazalszych budowli miasta Leinster House, zbudowana w 1745, jako miejska rezydencja księcia Leinster. Dziś mieści się tam irlandzki parlament.

Głównym placem w centrum Dublina jest St Stephen´s Green. Jest to bardzo elegancki, ładny i schludny park założony przez lorda Ardilauna w 1880 roku. Można tu miło i przyjemnie spędzić słoneczny dzień. Zaraz za ogrodem rozciąga się cmentarz hugenotów z 1693 roku. Po wschodniej stronie St. Stephen´s Green, znajduje się Ely Place, gdzie możemy podziwiać jedne z najlepiej zachowanych w mieście budynków gregoriańskich.

Muzea i galerie

Muzeum Narodowe, Kildare Street - można tu obejrzeć skarby dawnej Irlandii oraz kolekcję przedmiotów codziennego użytku - głównie srebro, szkło i ceramikę - z XVIII-wiecznego Dublina

Galeria Narodowa, na północny wschód od placu Merrion Square - ma trzy działy, mieści zbiory sztuki europejskiej od renesansu do XVIII wieku, kolekcję malarstwa irlandzkiego i brytyjskiego oraz dzieła XX - wiecznych artystów brytyjskich i europejskich.

Muzeum Historii Naturalnej, po przeciwnej stronie Galerii Narodowej - gmach jest wspaniałym przykładem oryginalnej wiktoriańskiej architektury, wewnątrz można obejrzeć mnóstwo wypchanych zwierząt i szkieletów.

Muzeum Figur Woskowych, u zbiegu Grandby Row i Dorset Street - mieści 300 postaci znanych Irlandczyków i osób z innych krajów.

Muzeum Pisarzy Dublińskich, przy Parnell Square - sławi wybitnych irlandzkich literatów, na piętrze znajduje się piękna biblioteka z lat 60-tych XVIII wieku.

Zakupy

Typową dzielnicą handlową są okolice O´Connell Street. Znajduje się tam mnóstwo sklepów i salonów firmowych. Dwie główne atrakcje tego miejsca to dom towarowy Clery´s oraz księgarnia Eason´s.

Na południe od rzeki ulokowały się bardzo eleganckie salony mody oraz “alternatywne” butiki, które są typowe dla dzielnicy Temple Bar. Przy Grafton Street mieści się najwytworniejszy dom towarowy Brown Thomas, a tuż obok kompleks handlowy Powerscourt Town House.
Wiele jest sklepów oferujących “typowe” towary irlandzkie. Są to głównie wyroby z wełny, ceramika i kryształy. Wysokiej klasy towary oferuje m.in. Kilkenny Design Centre przy 6 Nassau Street lub House of Ireland czy The Blarney Woollen Mills, zlokalizowane także na tej ulicy.

Gdzie zjeść

Da Pino, 38 Parliament St, tel. 6719308 - restauracja oferuje rewelacyjne świeże makarony i ogromne, niedrogie kawałki pizzy.

The Cedar Tree, 11 St Andrew´s St, tel. 6772121 - restauracja mieści się w wielkiej piwnicy, oferuje smaczne dania libańskie, duży wybór zakąsek typu mezze oraz sporo propozycji dla wegetarian.

The Irish Film Centre, 6 Eustace St, Temple Bar, tel. 6778788 - bar-restauracja oferuje pyszne jedzenie, bogaty wybór dań jarskich, warto spróbować warzywnych pasztecików, hamburgerów, kurczaków i jambalaya z bananami.

Trocadero, 3 St Andrew St, tel. 6775545, 6792385 - jedna z najstarszych włoskich restauracji w Dublinie.

Rozrywka

Życie towarzyskie w Dublinie toczy się przeważnie w pubach i trudno mówić o udanej wizycie w mieście bez zaliczenia choćby jednego z nich. W stolicy Irlandii działa ponad 800 pubów i barów. Większość z nich wabi bezpretensjonalnością, niezmiennym od dziesięcioleci wystrojem, sympatyczną klientelą oraz wyśmienitym Guinnessem. Warto odwiedzić kilka z nich: Mulligan´s przy 8 Polberg St, The Long Hall na 51 South Great George´s St czy The Oak przy 81 Dame St.

W wielu pubach, oprócz jazzu i muzyki folk, można posłuchać tradycyjnej irlandzkiej muzyki oraz podziwiać klasyczne irlandzkie tańce. Najbardziej znana w Dublinie sala z muzyką tradycyjną to Slatery´s przy 129 Capel St. Warto wybrać się także do An Béal Bocht na 58 Charlemont St czy The Brazen Head przy 20 Lower Bridge St.

Dublin jako miasto o bogatej przeszłości literackiej, posiada liczne teatry, w których oprócz klasyki gra się spektakle eksperymentalne i awangardowe. W mieście jest też duża ilość kin zlokalizowanych głównie w rejonie O´Connell Street.

Życie rozrywkowe urozmaicają liczne kluby, które można podzielić na dwie wyraźnie odrębne kategorie. Pierwszą, stanowią lokale najróżniejszego typu organizujące liczne imprezy taneczne. Zlokalizowane są głównie w centrum. Drugą grupę tworzą kluby w piwnicach, w rejonie Leeson Street, serwujące bardzo drogie napoje.

O Irlandii
Minimum z krwawych dziejów Irlandii...

• VI tysiąclecie p.n.e. – na ten okres datuje się powstanie budowli megalitycznych Newgrange i Loughcrew. Są to najstarsze budowle wykonane pracą rąk ludzkich.
• 500-200 p.n.e. – pierwsze wpływy Celtów przybywających na Zieloną Wyspę
• 430-490 – działalność Świętego Patryka – patrona Irlandii. Legenda głosi o wypędzeniu przez niego węży z wyspy. Prawdą jest chrystianizacja kraju.
• ok. 700 – Podzieloną na królestwa Irlandią (ok. 150 monarchii) rządzili królowie. Do dzisiaj podziwiać można magiczne miejsce – Wzgórze Tara, czyli pradawną siedzibę królów. Stoi na nim tzw. „”kamień przeznaczenia – Lia Fẚil, czyli kamień koronacyjny.
• 795- początek najazdów wikingów na Irlandię, ostatecznie w 841 roku założyli Dublin. Kres panowaniu wikingów położył dopiero król Brian Boru w bitwie w 1014 roku.
• 1155 – wydanie bulli przez Papieża Hadriana IV umożliwiającej anglikom najazd na Irlandię. Większa część wyspy została podbita dopiero w roku 1169

• 1271 - początek celtyckiej odnowy (gaelic recovery) podczas której Irlandczycy odzyskali znaczną część utraconych ziem.
• Krwawa próba podboju wyspy przez Szkotów – śmierć Edwarda Bruce
• Tudorzy rozpoczęli powolny podbój Irlandii.
• 1541 - większość irlandzkich wielmoży uznała Henryka VIII królem Irlandii; nie uznali go jednak głową Kościoła i pozostali przy katolicyzmie
• 1580 - rebelia irlandzkich katolików
• 1593 - 1603 - wojna dziesięcioletnia. Jej skutkiem było opuszczenie wyspy przez irlandzkich arystokratów w 1607 roku.
• 1605 - początek kolonizacji Ulsteru przez prezbiterian ze Szkocji; podporządkowanie prawne ludności Irlandii królowi Anglii i zniesienie celtyckich praw;
• 1649 - Oliver Cromwell przybył do Irlandii na czele swojej armii; masakra w Drogheda; trzyletnia bezlitosna kampania przywraca angielską władzę na wyspie.
• 1662 - parlament w Londynie uchwalił zbiór ustaw – tzw. Kodeks Clarendona, który był skierowany przeciwko nieanglikanom. Sytuacja katolików w kraju na skutek wydania owego kodeksu znacznie się pogorszyła.
• 11 lipca (1 lipca) 1690 - bitwa nad rzeką Boyne, w której wojska protestanckiego króla Anglii Wilhelma Orańskiego pokonały katolicką armię obalonego króla Jakuba II. Północnoirlandzcy protestanci do teraz świętują w rocznicę zwycięstwa (a dokładniej dzień po rocznicy, tj. 12 lipca).
• 1691 - ludność katolicka została pozbawiona wszelkich praw cywilnych i ekonomicznych (m.in.: posiadania drogich koni, noszenia broni, uczenia w szkołach).
• 1798 - nieudane powstanie przeciwko brytyjskiej władzy;
• 1 stycznia 1801 - wcielenie Królestwa Irlandii do Królestwa Wielkiej Brytanii; powstało Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii;
• 1803 - kolejne nieudane powstanie;
• 1829 - uchwalenie aktu o równouprawnieniu katolików - efekt działalności Daniela O'Connella;
• 1842 - utworzenie Młodej Irlandii (nieudane powstanie w 1848 roku)
• 1846 - początek klęski głodu – śmierć 1.5 mln ludzi na wskutek głodu, chorób i wycieńczenia;
• 1858 - w Nowym Jorku powstało Towarzystwo Fenian, będące przykrywką dla Irlandzkiego Bractwa Rewolucyjnego (IRB). W 1867 zorganizowali nieudane powstanie zorganizowane;
• 1870 - Izaak Butt zainicjował ruch Home Rule - autonomii dla Irlandii; przez 20 lat trwały starania o uchwalenie Home Rule w brytyjskim parlamencie; przez większość tego czasu kierował nimi Charles Stewart Parnell;

• 1893 - powstała Liga Gaelicka mająca na celu "deanglizację irlandzkiego narodu";
• 1900 - powstała Zjednoczona Partia Irlandzka, na czele której stanął John Edward Redmond; walka o uchwalenie Home Rule zaczęła się od nowa;
• 1905 - Artur Griffith, członek Ligi Gaelickiej, założył organizację Sinn Féin (My Sami); szybko kontrolę nad nią przejęli członkowie IRB;
• 1912 - ustawa o Home Rule była coraz bliżej uchwalenia, protestanci z Ulsteru utworzyli oddziały o nazwie Ochotnicy Ulsterscy, katolicy powołali Irlandzkich Ochotników, a James Conolly utworzył socjalistyczną Armię Obywatelską;
• 1914 - wybuch I wojny światowej; tysiące irlandzkich ochotników wstąpiły do brytyjskiej armii (w Irlandii nie ma poboru do wojska), co popierało dowództwo Irlandzkich Ochotników;
• 23 kwietnia 1916 - powstanie wielkanocne, Pádraig Pearse (Patrick Pearse) proklamował Irlandię niepodległą republiką; dwa tysiące powstańców (republikanie z Irlandzkich Ochotników i członkowie Armii Obywatelskiej) stawiło czoła brytyjskiej armii; większość mieszkańców Irlandii nie poparła powstania; po 6 dniach powstanie upadło; Brytyjczycy wykonali wyroki śmierci na 16 przywódcach powstania (m.in. na Pádraicu Pearsie i Jamesie Conollym); społeczeństwo Irlandii zaczęło popierać powstańców i ich idee; zaczęły się masowe aresztowania; Michael Collins (jeden z powstańców) przekształcił Irlandzkich Ochotników w Irlandzką Armię Republikańską (IRA);
• 1918 - powstał nielegalny (z punktu widzenia Brytyjczyków) rząd irlandzki z Eamonem de Valerą na czele (też jeden z powstańców);
• lato 1919 - początek wojny o niepodległość; IRA prowadziła wojnę partyzancką, a Brytyjczycy odpowiedzieli terrorem;
• lipiec 1921 - Michael Collins i Arthur Griffith podpisali traktat; powstała złożona z 26 hrabstw Irlandia (Wolne Państwo Irlandzkie), mająca status brytyjskiego dominium (królowa brytyjska głową państwa), los 6 hrabstw północnych (Irlandia Północna) miał być rozstrzygnięty w przyszłości;
• kwiecień 1922 - wybuch wojny domowej między nieuznającą traktatu częścią IRA, a wojskami Wolnego Państwa Irlandzkiego (czyli tą częścią IRA, która traktat uznała).
maj 1923 - IRA antytraktatowa uznała swoją porażkę; w wojnie domowej zginęło około tysiąca ludzi, w tym Michael Collins; Artur Griffith zmarł w jej trakcie na zawał.
wrzesień 1933- Utworzenie Fine Gael (Ród Irlandczyków). Jej przywódcą został Eoin O'Duffy
• 18 czerwca 1936 - Zdelegalizowanie IRA.
• 20 listopada 1936 - Sformowanie przez O'Duffego "Irlandzkiej Brygady" (Irish Brigade), która wzięła udział w hiszpańskiej wojnie domowej po stronie gen. Franco. Irlandczycy walczyli również po stronie Republiki. Rząd Irlandzki natomiast ogłosił neutralne stanowisko wobec obu stron konfliktu.
• 1949 - Irlandia przekształciła się w republikę.
• 1959 - Eamon de Valera został prezydentem Irlandii. Funkcję tę sprawował do 1973 roku.
• 1973 - Irlandia stała się członkiem EWG.
• 2002 - Irlandia przyjęła walutę Euro.