|
O Dublinie
Archaiczna irlandzka nazwa okolic miasta – Dúbh Linn (oznaczajÄ…ca "Czarny Staw") – zostaÅ‚a przez stulecia zangielszczona do wspóÅ‚czesnej, używanej również w innych jÄ™zykach postaci Dublin. Natomiast wspóÅ‚czesna irlandzka nazwa Baile Átha Cliath oznacza "Miasto Brodu z Trzcinowymi PÅ‚otami".
Historia Historia Dublina rozpoczęła siÄ™ od przybycia w IX wieku wikingów, którzy po zdobyciu wioski Celtów, zaÅ‚ożyli na poÅ‚udniowym brzegu rzeki - faktoriÄ™ handlowÄ…. Osada nazwana z irlandzka Dubh Linn, co oznacza Ciemny Staw, poÅ‚Ä…czyÅ‚a siÄ™ z celtyckim osiedlem na póÅ‚nocnym brzegu Liffey. W kolejnych latach Irlandia zostaÅ‚a podbita przez Anglo-Normanów (1169-1172) i Dublin staÅ‚ siÄ™ oÅ›rodkiem brytyjskich wpÅ‚ywów na kolejnych siedem stuleci. 
Dzisiejszy Dublin pochodzi zasadniczo z epoki gregoriaÅ„skiej. ByÅ‚ to okres bogacenia siÄ™ angielskich żoÅ‚nierzy, którzy kolonizowali ziemie konfiskowane Irlandczykom. Anglicy wznosili eleganckie rezydencje i coraz bardziej angażowali siÄ™ w życie gospodarcze i polityczne Dublina. Polityka wÅ‚adz angielskich, majÄ…ca na celu wyniszczenie ludnoÅ›ci i gospodarki Irlandii, wpÅ‚ynęła na silny i gwaÅ‚towny wzrost poczucia narodowego Irlandczyków. MiaÅ‚o to swoje odbicie w licznych powstaniach. W 1782 roku ogÅ‚oszono w parlamencie, wzorowanÄ… na amerykaÅ„skiej DeklaracjÄ™ Praw - proklamujÄ…cÄ… niepodlegÅ‚ość Irlandii. 
WywoÅ‚aÅ‚o to w 1798 roku powstanie przeciwko Wielkiej Brytanii, zakoÅ„czone fiaskiem Irlandczyków. DoszÅ‚o do podpisania unii brytyjsko-irlandzkiej, na mocy której Irlandia zostaÅ‚a wÅ‚Ä…czona do imperium a Dublinowi odebrano samodzielność politycznÄ…. Dublin, jak i caÅ‚a Irlandia, wkroczyÅ‚y w dÅ‚ugi okres upadku gospodarczego. Miasto staÅ‚o siÄ™ scenÄ… irlandzkich dziaÅ‚aczy politycznych, tj. Daniel O´Connell czy Douglas Hyde´a, walczÄ…cych o niepodlegÅ‚ość kraju. W 1916 roku w mieÅ›cie wybuchÅ‚o najwiÄ™ksze powstanie w dÅ‚ugiej walce o niepodlegÅ‚ość Irlandczyków. Historia Dublina to ciÄ…gÅ‚a walka z piÄ™tnem brytyjskiej kolonii, wyrażajÄ…ca siÄ™ niszczeniem znacznej części gregoriaÅ„skiego miasta i powstawaniem nowoczesnej architektury, która poprawiÅ‚a znacznie wizerunek i atmosferÄ™ stolicy.
Jednak od czasu, gdy w 1920 r. Dublin staÅ‚ siÄ™ stolicÄ… niezależnej Irlandii coraz częściej zapomina siÄ™ o dawnych animozjach, żywych ciÄ…gle w Irlandii PóÅ‚nocnej. WspóÅ‚czeÅ›nie Dublin staje siÄ™ prężnie rozwijajÄ…cym siÄ™ miastem i centrum biznesu. GÅ‚ówne atrakcje Dublin poÅ‚ożony jest nad otwartÄ… i malowniczÄ… ZatokÄ… DubliÅ„skÄ…, a w jego tle wyrastajÄ… stożkowate góry Wicklow, leżące na poÅ‚udniu. Przez miasto przepÅ‚ywa rzeka Liffey, stanowiÄ…ca naturalnÄ… oÅ› stolicy i dzielÄ…ca Dublin na dwie dzielnice o odmiennym charakterze: North Side oraz nowoczesnÄ… i bogatÄ… South Side. WiÄ™kszość najważniejszych atrakcji skupia siÄ™ po stronie poÅ‚udniowej miasta. W eleganckiej South Side mieÅ›ci siÄ™ najsÅ‚awniejsza irlandzka uczelnia wyższa - Trinity College, zaÅ‚ożona w 1591 roku przez ElżbietÄ™ I. SÅ‚ynnymi absolwentami uczelni byli: George Berkley, Thomas Moore, Oscar Wilde. Trynity College, jako pierwszy uniwersytet w Europie, zaczÄ…Å‚ przyznawać stopnie naukowe kobietom. Po przeciwnej stronie stoi masywny gmach Bank of Ireland, który odegraÅ‚ istotnÄ… rolÄ™ w historii Anglików osiadÅ‚ych w Irlandii. 
Warty zobaczenia jest Zamek DubliÅ„ski, wzniesiony w 1207 roku przez króla Jana na miejscu dawnej fortecy wikingów. Na zachód od zamku stojÄ… dwie masywne katedry: Christchurch i Å›w. Patryka - obie pochodzÄ…ce z XII wieku. Natomiast na Kildare Street znajduje siÄ™ jedna z najokazalszych budowli miasta Leinster House, zbudowana w 1745, jako miejska rezydencja ksiÄ™cia Leinster. DziÅ› mieÅ›ci siÄ™ tam irlandzki parlament. GÅ‚ównym placem w centrum Dublina jest St Stephen´s Green. Jest to bardzo elegancki, Å‚adny i schludny park zaÅ‚ożony przez lorda Ardilauna w 1880 roku. Można tu miÅ‚o i przyjemnie spÄ™dzić sÅ‚oneczny dzieÅ„. Zaraz za ogrodem rozciÄ…ga siÄ™ cmentarz hugenotów z 1693 roku. Po wschodniej stronie St. Stephen´s Green, znajduje siÄ™ Ely Place, gdzie możemy podziwiać jedne z najlepiej zachowanych w mieÅ›cie budynków gregoriaÅ„skich. 
Muzea i galerie Muzeum Narodowe, Kildare Street - można tu obejrzeć skarby dawnej Irlandii oraz kolekcjÄ™ przedmiotów codziennego użytku - gÅ‚ównie srebro, szkÅ‚o i ceramikÄ™ - z XVIII-wiecznego Dublina Galeria Narodowa, na póÅ‚nocny wschód od placu Merrion Square - ma trzy dziaÅ‚y, mieÅ›ci zbiory sztuki europejskiej od renesansu do XVIII wieku, kolekcjÄ™ malarstwa irlandzkiego i brytyjskiego oraz dzieÅ‚a XX - wiecznych artystów brytyjskich i europejskich. Muzeum Historii Naturalnej, po przeciwnej stronie Galerii Narodowej - gmach jest wspaniaÅ‚ym przykÅ‚adem oryginalnej wiktoriaÅ„skiej architektury, wewnÄ…trz można obejrzeć mnóstwo wypchanych zwierzÄ…t i szkieletów. Muzeum Figur Woskowych, u zbiegu Grandby Row i Dorset Street - mieÅ›ci 300 postaci znanych Irlandczyków i osób z innych krajów. Muzeum Pisarzy DubliÅ„skich, przy Parnell Square - sÅ‚awi wybitnych irlandzkich literatów, na piÄ™trze znajduje siÄ™ piÄ™kna biblioteka z lat 60-tych XVIII wieku. Zakupy TypowÄ… dzielnicÄ… handlowÄ… sÄ… okolice O´Connell Street. Znajduje siÄ™ tam mnóstwo sklepów i salonów firmowych. Dwie gÅ‚ówne atrakcje tego miejsca to dom towarowy Clery´s oraz ksiÄ™garnia Eason´s. Na poÅ‚udnie od rzeki ulokowaÅ‚y siÄ™ bardzo eleganckie salony mody oraz “alternatywne” butiki, które sÄ… typowe dla dzielnicy Temple Bar. Przy Grafton Street mieÅ›ci siÄ™ najwytworniejszy dom towarowy Brown Thomas, a tuż obok kompleks handlowy Powerscourt Town House.
Wiele jest sklepów oferujÄ…cych “typowe” towary irlandzkie. SÄ… to gÅ‚ównie wyroby z weÅ‚ny, ceramika i krysztaÅ‚y. Wysokiej klasy towary oferuje m.in. Kilkenny Design Centre przy 6 Nassau Street lub House of Ireland czy The Blarney Woollen Mills, zlokalizowane także na tej ulicy. Gdzie zjeść Da Pino, 38 Parliament St, tel. 6719308 - restauracja oferuje rewelacyjne Å›wieże makarony i ogromne, niedrogie kawaÅ‚ki pizzy. 
The Cedar Tree, 11 St Andrew´s St, tel. 6772121 - restauracja mieÅ›ci siÄ™ w wielkiej piwnicy, oferuje smaczne dania libaÅ„skie, duży wybór zakÄ…sek typu mezze oraz sporo propozycji dla wegetarian. The Irish Film Centre, 6 Eustace St, Temple Bar, tel. 6778788 - bar-restauracja oferuje pyszne jedzenie, bogaty wybór daÅ„ jarskich, warto spróbować warzywnych pasztecików, hamburgerów, kurczaków i jambalaya z bananami. Trocadero, 3 St Andrew St, tel. 6775545, 6792385 - jedna z najstarszych wÅ‚oskich restauracji w Dublinie. 
Rozrywka Å»ycie towarzyskie w Dublinie toczy siÄ™ przeważnie w pubach i trudno mówić o udanej wizycie w mieÅ›cie bez zaliczenia choćby jednego z nich. W stolicy Irlandii dziaÅ‚a ponad 800 pubów i barów. WiÄ™kszość z nich wabi bezpretensjonalnoÅ›ciÄ…, niezmiennym od dziesiÄ™cioleci wystrojem, sympatycznÄ… klientelÄ… oraz wyÅ›mienitym Guinnessem. Warto odwiedzić kilka z nich: Mulligan´s przy 8 Polberg St, The Long Hall na 51 South Great George´s St czy The Oak przy 81 Dame St. W wielu pubach, oprócz jazzu i muzyki folk, można posÅ‚uchać tradycyjnej irlandzkiej muzyki oraz podziwiać klasyczne irlandzkie taÅ„ce. Najbardziej znana w Dublinie sala z muzykÄ… tradycyjnÄ… to Slatery´s przy 129 Capel St. Warto wybrać siÄ™ także do An Béal Bocht na 58 Charlemont St czy The Brazen Head przy 20 Lower Bridge St. 
Dublin jako miasto o bogatej przeszÅ‚oÅ›ci literackiej, posiada liczne teatry, w których oprócz klasyki gra siÄ™ spektakle eksperymentalne i awangardowe. W mieÅ›cie jest też duża ilość kin zlokalizowanych gÅ‚ównie w rejonie O´Connell Street. Å»ycie rozrywkowe urozmaicajÄ… liczne kluby, które można podzielić na dwie wyraźnie odrÄ™bne kategorie. PierwszÄ…, stanowiÄ… lokale najróżniejszego typu organizujÄ…ce liczne imprezy taneczne. Zlokalizowane sÄ… gÅ‚ównie w centrum. DrugÄ… grupÄ™ tworzÄ… kluby w piwnicach, w rejonie Leeson Street, serwujÄ…ce bardzo drogie napoje. O Irlandii
Minimum z krwawych dziejów Irlandii...
• VI tysiÄ…clecie p.n.e. – na ten okres datuje siÄ™ powstanie budowli megalitycznych Newgrange i Loughcrew. SÄ… to najstarsze budowle wykonane pracÄ… rÄ…k ludzkich.
• 500-200 p.n.e. – pierwsze wpÅ‚ywy Celtów przybywajÄ…cych na ZielonÄ… WyspÄ™
• 430-490 – dziaÅ‚alność ÅšwiÄ™tego Patryka – patrona Irlandii. Legenda gÅ‚osi o wypÄ™dzeniu przez niego węży z wyspy. PrawdÄ… jest chrystianizacja kraju.
• ok. 700 – PodzielonÄ… na królestwa IrlandiÄ… (ok. 150 monarchii) rzÄ…dzili królowie. Do dzisiaj podziwiać można magiczne miejsce – Wzgórze Tara, czyli pradawnÄ… siedzibÄ™ królów. Stoi na nim tzw. „”kamieÅ„ przeznaczenia – Lia Fẚil, czyli kamieÅ„ koronacyjny.
• 795- poczÄ…tek najazdów wikingów na IrlandiÄ™, ostatecznie w 841 roku zaÅ‚ożyli Dublin. Kres panowaniu wikingów poÅ‚ożyÅ‚ dopiero król Brian Boru w bitwie w 1014 roku.
• 1155 – wydanie bulli przez Papieża Hadriana IV umożliwiajÄ…cej anglikom najazd na IrlandiÄ™. WiÄ™ksza część wyspy zostaÅ‚a podbita dopiero w roku 1169 
• 1271 - poczÄ…tek celtyckiej odnowy (gaelic recovery) podczas której Irlandczycy odzyskali znacznÄ… część utraconych ziem.
• Krwawa próba podboju wyspy przez Szkotów – Å›mierć Edwarda Bruce
• Tudorzy rozpoczÄ™li powolny podbój Irlandii.
• 1541 - wiÄ™kszość irlandzkich wielmoży uznaÅ‚a Henryka VIII królem Irlandii; nie uznali go jednak gÅ‚owÄ… KoÅ›cioÅ‚a i pozostali przy katolicyzmie
• 1580 - rebelia irlandzkich katolików
• 1593 - 1603 - wojna dziesiÄ™cioletnia. Jej skutkiem byÅ‚o opuszczenie wyspy przez irlandzkich arystokratów w 1607 roku.
• 1605 - poczÄ…tek kolonizacji Ulsteru przez prezbiterian ze Szkocji; podporzÄ…dkowanie prawne ludnoÅ›ci Irlandii królowi Anglii i zniesienie celtyckich praw;
• 1649 - Oliver Cromwell przybyÅ‚ do Irlandii na czele swojej armii; masakra w Drogheda; trzyletnia bezlitosna kampania przywraca angielskÄ… wÅ‚adzÄ™ na wyspie.
• 1662 - parlament w Londynie uchwaliÅ‚ zbiór ustaw – tzw. Kodeks Clarendona, który byÅ‚ skierowany przeciwko nieanglikanom. Sytuacja katolików w kraju na skutek wydania owego kodeksu znacznie siÄ™ pogorszyÅ‚a.
• 11 lipca (1 lipca) 1690 - bitwa nad rzekÄ… Boyne, w której wojska protestanckiego króla Anglii Wilhelma OraÅ„skiego pokonaÅ‚y katolickÄ… armiÄ™ obalonego króla Jakuba II. PóÅ‚nocnoirlandzcy protestanci do teraz Å›wiÄ™tujÄ… w rocznicÄ™ zwyciÄ™stwa (a dokÅ‚adniej dzieÅ„ po rocznicy, tj. 12 lipca).
• 1691 - ludność katolicka zostaÅ‚a pozbawiona wszelkich praw cywilnych i ekonomicznych (m.in.: posiadania drogich koni, noszenia broni, uczenia w szkoÅ‚ach).
• 1798 - nieudane powstanie przeciwko brytyjskiej wÅ‚adzy;
• 1 stycznia 1801 - wcielenie Królestwa Irlandii do Królestwa Wielkiej Brytanii; powstaÅ‚o Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii;
• 1803 - kolejne nieudane powstanie;
• 1829 - uchwalenie aktu o równouprawnieniu katolików - efekt dziaÅ‚alnoÅ›ci Daniela O'Connella;
• 1842 - utworzenie MÅ‚odej Irlandii (nieudane powstanie w 1848 roku)
• 1846 - poczÄ…tek klÄ™ski gÅ‚odu – Å›mierć 1.5 mln ludzi na wskutek gÅ‚odu, chorób i wycieÅ„czenia;
• 1858 - w Nowym Jorku powstaÅ‚o Towarzystwo Fenian, bÄ™dÄ…ce przykrywkÄ… dla Irlandzkiego Bractwa Rewolucyjnego (IRB). W 1867 zorganizowali nieudane powstanie zorganizowane;
• 1870 - Izaak Butt zainicjowaÅ‚ ruch Home Rule - autonomii dla Irlandii; przez 20 lat trwaÅ‚y starania o uchwalenie Home Rule w brytyjskim parlamencie; przez wiÄ™kszość tego czasu kierowaÅ‚ nimi Charles Stewart Parnell;
• 1893 - powstaÅ‚a Liga Gaelicka majÄ…ca na celu "deanglizacjÄ™ irlandzkiego narodu";
• 1900 - powstaÅ‚a Zjednoczona Partia Irlandzka, na czele której stanÄ…Å‚ John Edward Redmond; walka o uchwalenie Home Rule zaczęła siÄ™ od nowa;
• 1905 - Artur Griffith, czÅ‚onek Ligi Gaelickiej, zaÅ‚ożyÅ‚ organizacjÄ™ Sinn Féin (My Sami); szybko kontrolÄ™ nad niÄ… przejÄ™li czÅ‚onkowie IRB;
• 1912 - ustawa o Home Rule byÅ‚a coraz bliżej uchwalenia, protestanci z Ulsteru utworzyli oddziaÅ‚y o nazwie Ochotnicy Ulsterscy, katolicy powoÅ‚ali Irlandzkich Ochotników, a James Conolly utworzyÅ‚ socjalistycznÄ… ArmiÄ™ ObywatelskÄ…;
• 1914 - wybuch I wojny Å›wiatowej; tysiÄ…ce irlandzkich ochotników wstÄ…piÅ‚y do brytyjskiej armii (w Irlandii nie ma poboru do wojska), co popieraÅ‚o dowództwo Irlandzkich Ochotników;
• 23 kwietnia 1916 - powstanie wielkanocne, Pádraig Pearse (Patrick Pearse) proklamowaÅ‚ IrlandiÄ™ niepodlegÅ‚Ä… republikÄ…; dwa tysiÄ…ce powstaÅ„ców (republikanie z Irlandzkich Ochotników i czÅ‚onkowie Armii Obywatelskiej) stawiÅ‚o czoÅ‚a brytyjskiej armii; wiÄ™kszość mieszkaÅ„ców Irlandii nie poparÅ‚a powstania; po 6 dniach powstanie upadÅ‚o; Brytyjczycy wykonali wyroki Å›mierci na 16 przywódcach powstania (m.in. na Pádraicu Pearsie i Jamesie Conollym); spoÅ‚eczeÅ„stwo Irlandii zaczęło popierać powstaÅ„ców i ich idee; zaczęły siÄ™ masowe aresztowania; Michael Collins (jeden z powstaÅ„ców) przeksztaÅ‚ciÅ‚ Irlandzkich Ochotników w IrlandzkÄ… ArmiÄ™ RepublikaÅ„skÄ… (IRA);
• 1918 - powstaÅ‚ nielegalny (z punktu widzenia Brytyjczyków) rzÄ…d irlandzki z Eamonem de ValerÄ… na czele (też jeden z powstaÅ„ców);
• lato 1919 - poczÄ…tek wojny o niepodlegÅ‚ość; IRA prowadziÅ‚a wojnÄ™ partyzanckÄ…, a Brytyjczycy odpowiedzieli terrorem;
• lipiec 1921 - Michael Collins i Arthur Griffith podpisali traktat; powstaÅ‚a zÅ‚ożona z 26 hrabstw Irlandia (Wolne PaÅ„stwo Irlandzkie), majÄ…ca status brytyjskiego dominium (królowa brytyjska gÅ‚owÄ… paÅ„stwa), los 6 hrabstw póÅ‚nocnych (Irlandia PóÅ‚nocna) miaÅ‚ być rozstrzygniÄ™ty w przyszÅ‚oÅ›ci;
• kwiecieÅ„ 1922 - wybuch wojny domowej miÄ™dzy nieuznajÄ…cÄ… traktatu częściÄ… IRA, a wojskami Wolnego PaÅ„stwa Irlandzkiego (czyli tÄ… częściÄ… IRA, która traktat uznaÅ‚a).
maj 1923 - IRA antytraktatowa uznała swoją porażkę; w wojnie domowej zginęło około tysiąca ludzi, w tym Michael Collins; Artur Griffith zmarł w jej trakcie na zawał.
wrzesieÅ„ 1933- Utworzenie Fine Gael (Ród Irlandczyków). Jej przywódcÄ… zostaÅ‚ Eoin O'Duffy
• 18 czerwca 1936 - Zdelegalizowanie IRA.
• 20 listopada 1936 - Sformowanie przez O'Duffego "Irlandzkiej Brygady" (Irish Brigade), która wzięła udziaÅ‚ w hiszpaÅ„skiej wojnie domowej po stronie gen. Franco. Irlandczycy walczyli również po stronie Republiki. RzÄ…d Irlandzki natomiast ogÅ‚osiÅ‚ neutralne stanowisko wobec obu stron konfliktu.
• 1949 - Irlandia przeksztaÅ‚ciÅ‚a siÄ™ w republikÄ™.
• 1959 - Eamon de Valera zostaÅ‚ prezydentem Irlandii. FunkcjÄ™ tÄ™ sprawowaÅ‚ do 1973 roku.
• 1973 - Irlandia staÅ‚a siÄ™ czÅ‚onkiem EWG.
• 2002 - Irlandia przyjęła walutÄ™ Euro.
|
Dublin i Irlandia 
