|
Minimum z krwawych dziejów Irlandii...
• VI tysiÄ…clecie p.n.e. – na ten okres datuje siÄ™ powstanie budowli megalitycznych Newgrange i Loughcrew. SÄ… to najstarsze budowle wykonane pracÄ… rÄ…k ludzkich.
• 500-200 p.n.e. – pierwsze wpÅ‚ywy Celtów przybywajÄ…cych na ZielonÄ… WyspÄ™
• 430-490 – dziaÅ‚alność ÅšwiÄ™tego Patryka – patrona Irlandii. Legenda gÅ‚osi o wypÄ™dzeniu przez niego węży z wyspy. PrawdÄ… jest chrystianizacja kraju.
• ok. 700 – PodzielonÄ… na królestwa IrlandiÄ… (ok. 150 monarchii) rzÄ…dzili królowie. Do dzisiaj podziwiać można magiczne miejsce – Wzgórze Tara, czyli pradawnÄ… siedzibÄ™ królów. Stoi na nim tzw. „”kamieÅ„ przeznaczenia – Lia Fẚil, czyli kamieÅ„ koronacyjny.
• 795- poczÄ…tek najazdów wikingów na IrlandiÄ™, ostatecznie w 841 roku zaÅ‚ożyli Dublin. Kres panowaniu wikingów poÅ‚ożyÅ‚ dopiero król Brian Boru w bitwie w 1014 roku.
• 1155 – wydanie bulli przez Papieża Hadriana IV umożliwiajÄ…cej anglikom najazd na IrlandiÄ™. WiÄ™ksza część wyspy zostaÅ‚a podbita dopiero w roku 1169
• 1271 - poczÄ…tek celtyckiej odnowy (gaelic recovery) podczas której Irlandczycy odzyskali znacznÄ… część utraconych ziem.
• Krwawa próba podboju wyspy przez Szkotów – Å›mierć Edwarda Bruce
• Tudorzy rozpoczÄ™li powolny podbój Irlandii.
• 1541 - wiÄ™kszość irlandzkich wielmoży uznaÅ‚a Henryka VIII królem Irlandii; nie uznali go jednak gÅ‚owÄ… KoÅ›cioÅ‚a i pozostali przy katolicyzmie
• 1580 - rebelia irlandzkich katolików
• 1593 - 1603 - wojna dziesiÄ™cioletnia. Jej skutkiem byÅ‚o opuszczenie wyspy przez irlandzkich arystokratów w 1607 roku.
• 1605 - poczÄ…tek kolonizacji Ulsteru przez prezbiterian ze Szkocji; podporzÄ…dkowanie prawne ludnoÅ›ci Irlandii królowi Anglii i zniesienie celtyckich praw;
• 1649 - Oliver Cromwell przybyÅ‚ do Irlandii na czele swojej armii; masakra w Drogheda; trzyletnia bezlitosna kampania przywraca angielskÄ… wÅ‚adzÄ™ na wyspie.
• 1662 - parlament w Londynie uchwaliÅ‚ zbiór ustaw – tzw. Kodeks Clarendona, który byÅ‚ skierowany przeciwko nieanglikanom. Sytuacja katolików w kraju na skutek wydania owego kodeksu znacznie siÄ™ pogorszyÅ‚a.
• 11 lipca (1 lipca) 1690 - bitwa nad rzekÄ… Boyne, w której wojska protestanckiego króla Anglii Wilhelma OraÅ„skiego pokonaÅ‚y katolickÄ… armiÄ™ obalonego króla Jakuba II. PóÅ‚nocnoirlandzcy protestanci do teraz Å›wiÄ™tujÄ… w rocznicÄ™ zwyciÄ™stwa (a dokÅ‚adniej dzieÅ„ po rocznicy, tj. 12 lipca).
• 1691 - ludność katolicka zostaÅ‚a pozbawiona wszelkich praw cywilnych i ekonomicznych (m.in.: posiadania drogich koni, noszenia broni, uczenia w szkoÅ‚ach).
• 1798 - nieudane powstanie przeciwko brytyjskiej wÅ‚adzy;
• 1 stycznia 1801 - wcielenie Królestwa Irlandii do Królestwa Wielkiej Brytanii; powstaÅ‚o Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii;
• 1803 - kolejne nieudane powstanie;
• 1829 - uchwalenie aktu o równouprawnieniu katolików - efekt dziaÅ‚alnoÅ›ci Daniela O'Connella;
• 1842 - utworzenie MÅ‚odej Irlandii (nieudane powstanie w 1848 roku)
• 1846 - poczÄ…tek klÄ™ski gÅ‚odu – Å›mierć 1.5 mln ludzi na wskutek gÅ‚odu, chorób i wycieÅ„czenia;
• 1858 - w Nowym Jorku powstaÅ‚o Towarzystwo Fenian, bÄ™dÄ…ce przykrywkÄ… dla Irlandzkiego Bractwa Rewolucyjnego (IRB). W 1867 zorganizowali nieudane powstanie zorganizowane;
• 1870 - Izaak Butt zainicjowaÅ‚ ruch Home Rule - autonomii dla Irlandii; przez 20 lat trwaÅ‚y starania o uchwalenie Home Rule w brytyjskim parlamencie; przez wiÄ™kszość tego czasu kierowaÅ‚ nimi Charles Stewart Parnell;
• 1893 - powstaÅ‚a Liga Gaelicka majÄ…ca na celu "deanglizacjÄ™ irlandzkiego narodu";
• 1900 - powstaÅ‚a Zjednoczona Partia Irlandzka, na czele której stanÄ…Å‚ John Edward Redmond; walka o uchwalenie Home Rule zaczęła siÄ™ od nowa;
• 1905 - Artur Griffith, czÅ‚onek Ligi Gaelickiej, zaÅ‚ożyÅ‚ organizacjÄ™ Sinn Féin (My Sami); szybko kontrolÄ™ nad niÄ… przejÄ™li czÅ‚onkowie IRB;
• 1912 - ustawa o Home Rule byÅ‚a coraz bliżej uchwalenia, protestanci z Ulsteru utworzyli oddziaÅ‚y o nazwie Ochotnicy Ulsterscy, katolicy powoÅ‚ali Irlandzkich Ochotników, a James Conolly utworzyÅ‚ socjalistycznÄ… ArmiÄ™ ObywatelskÄ…;
• 1914 - wybuch I wojny Å›wiatowej; tysiÄ…ce irlandzkich ochotników wstÄ…piÅ‚y do brytyjskiej armii (w Irlandii nie ma poboru do wojska), co popieraÅ‚o dowództwo Irlandzkich Ochotników;
• 23 kwietnia 1916 - powstanie wielkanocne, Pádraig Pearse (Patrick Pearse) proklamowaÅ‚ IrlandiÄ™ niepodlegÅ‚Ä… republikÄ…; dwa tysiÄ…ce powstaÅ„ców (republikanie z Irlandzkich Ochotników i czÅ‚onkowie Armii Obywatelskiej) stawiÅ‚o czoÅ‚a brytyjskiej armii; wiÄ™kszość mieszkaÅ„ców Irlandii nie poparÅ‚a powstania; po 6 dniach powstanie upadÅ‚o; Brytyjczycy wykonali wyroki Å›mierci na 16 przywódcach powstania (m.in. na Pádraicu Pearsie i Jamesie Conollym); spoÅ‚eczeÅ„stwo Irlandii zaczęło popierać powstaÅ„ców i ich idee; zaczęły siÄ™ masowe aresztowania; Michael Collins (jeden z powstaÅ„ców) przeksztaÅ‚ciÅ‚ Irlandzkich Ochotników w IrlandzkÄ… ArmiÄ™ RepublikaÅ„skÄ… (IRA);
• 1918 - powstaÅ‚ nielegalny (z punktu widzenia Brytyjczyków) rzÄ…d irlandzki z Eamonem de ValerÄ… na czele (też jeden z powstaÅ„ców);
• lato 1919 - poczÄ…tek wojny o niepodlegÅ‚ość; IRA prowadziÅ‚a wojnÄ™ partyzanckÄ…, a Brytyjczycy odpowiedzieli terrorem;
• lipiec 1921 - Michael Collins i Arthur Griffith podpisali traktat; powstaÅ‚a zÅ‚ożona z 26 hrabstw Irlandia (Wolne PaÅ„stwo Irlandzkie), majÄ…ca status brytyjskiego dominium (królowa brytyjska gÅ‚owÄ… paÅ„stwa), los 6 hrabstw póÅ‚nocnych (Irlandia PóÅ‚nocna) miaÅ‚ być rozstrzygniÄ™ty w przyszÅ‚oÅ›ci;
• kwiecieÅ„ 1922 - wybuch wojny domowej miÄ™dzy nieuznajÄ…cÄ… traktatu częściÄ… IRA, a wojskami Wolnego PaÅ„stwa Irlandzkiego (czyli tÄ… częściÄ… IRA, która traktat uznaÅ‚a).
maj 1923 - IRA antytraktatowa uznała swoją porażkę; w wojnie domowej zginęło około tysiąca ludzi, w tym Michael Collins; Artur Griffith zmarł w jej trakcie na zawał.
wrzesieÅ„ 1933- Utworzenie Fine Gael (Ród Irlandczyków). Jej przywódcÄ… zostaÅ‚ Eoin O'Duffy
• 18 czerwca 1936 - Zdelegalizowanie IRA.
• 20 listopada 1936 - Sformowanie przez O'Duffego "Irlandzkiej Brygady" (Irish Brigade), która wzięła udziaÅ‚ w hiszpaÅ„skiej wojnie domowej po stronie gen. Franco. Irlandczycy walczyli również po stronie Republiki. RzÄ…d Irlandzki natomiast ogÅ‚osiÅ‚ neutralne stanowisko wobec obu stron konfliktu.
• 1949 - Irlandia przeksztaÅ‚ciÅ‚a siÄ™ w republikÄ™.
• 1959 - Eamon de Valera zostaÅ‚ prezydentem Irlandii. FunkcjÄ™ tÄ™ sprawowaÅ‚ do 1973 roku.
• 1973 - Irlandia staÅ‚a siÄ™ czÅ‚onkiem EWG.
• 2002 - Irlandia przyjęła walutÄ™ Euro.
|
Dublin i Irlandia 
