|
 ... czyli o magicznych roÅ›linach czczonych przez Celtów
Na terenach przedchrzeÅ›cijaÅ„skiej Irlandii istniaÅ‚ bardzo rozbudowany kult roÅ›lin totemicznych i magicznych. Szacunek dla Å›wiÄ™tych drzew pozostaÅ‚ w tradycyjnej irlandzkiej kulturze do dziÅ›, kiedy na wsiach unika siÄ™ karczowania pewnych drzew i krzewów, wierzÄ…c w ich boskÄ… moc. Podobno kilka lat temu jeden z polskich inżynierów drogowych umarÅ‚ tajemniczÄ… Å›mierciÄ…, kiedy kazaÅ‚ zaorać „Å›wiÄ™ty lasek”, rosnÄ…cy na trasie nowo wytyczanej drogi. Z roÅ›linami magicznymi nie ma żartów!
Celtowie znali pojÄ™cie Drzewa Å»ycia – ir crann hadh, które to drzewo porzÄ…dkowaÅ‚o caÅ‚y Å‚ad kosmiczny. Dawne przekazy wspominajÄ…, iż roÅ›linami sakralnymi, czczonymi przez irlandzkich Celtów, byÅ‚y dÄ…b, cis i jabÅ‚oÅ„ i jemioÅ‚a. Jednak najwiÄ™kszÄ… cześć Celtowie oddawali mocarnemu dÄ™bowi, który uważany byÅ‚ za wcielenie najwyższego boga. ZresztÄ… cześć dla dÄ™bu bywaÅ‚a znana u wszystkich ludów indoeuropejskich, również na terenach Polski. Wraz z dÄ™bem czczono też jemioÅ‚Ä™. Pliniusz dokÅ‚adnie opisuje ogromnÄ… rewerencje Celtów dla jemioÅ‚y: „nie ma nic Å›wiÄ™tszego dla druidów od jemioÅ‚y i drzewa, na którym ta roÅ›nie, szczególnie o ile jest to dÄ…b”. Dlatego też Celtowie pielÄ™gnujÄ… gaje dÄ™bowe i nie speÅ‚niajÄ… żadnej ofiary bez przyozdobienia jej liśćmi z tego drzewa. NazywajÄ… jemioÅ‚Ä™ – wszechuzdrawiajÄ…cÄ…. Kiedy, wedle zwyczaju, skÅ‚adajÄ… ofiarÄ™ i ucztÄ™, przyprowadzajÄ… dwa biaÅ‚e byki i wieÅ„czÄ… najpierw ich rogi dÄ™binÄ…. NastÄ™pnie kapÅ‚an–ofiarnik ubrany biaÅ‚Ä… szatÄ™ wchodziÅ‚ na drzewo i zÅ‚otym sierpem Å›cinaÅ‚ jemioÅ‚Ä™, którÄ… chwytano w biaÅ‚Ä… chustÄ™. Wierzono bowiem, że jemioÅ‚a pochodzi z nieba i jako dar bogów nie możne ulec skalaniu stykajÄ…c siÄ™ z ziemiÄ…. Dopiero po dokonaniu tych magicznych obrzÄ™dów zabijano byki i skÅ‚adano z nich ofiarÄ™. Galowie byli przekonani, iż spożycie jemioÅ‚y ulecza ludzi i zwierzÄ™ta z niepÅ‚odnoÅ›ci, a sok z jemioÅ‚y jest panaceum na wszelakie trucizny. O prawdziwoÅ›ci tych legend każą nam jednak wÄ…tpić badania ekologów: kult dla jemioÅ‚y nie mógÅ‚ być znany Celtom iryjskim z omawianego okresu, z bardzo prostego powodu. Otóż jemioÅ‚a nie jest rodzimÄ… roÅ›linÄ… na Irlandii, a zostaÅ‚a zaimportowana na wyspÄ™ przez angielskich kolonizatorów pod koniec XVIII wieku. Czyżby wiÄ™c kapÅ‚ani Å›cinali zÅ‚otym sierpem tylko dÄ™bowe liÅ›cie? Z koniczynÄ… – symbolem Irlandii – nie ma wÄ…tpliwoÅ›ci. Już pogaÅ„scy Irowie traktowali jÄ… jako roÅ›linÄ™ Å›wiÄ™tÄ… i magicznÄ…. Podobnie wrzos: należaÅ‚ do roÅ›lin magicznych, biaÅ‚y wrzos miaÅ‚ wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci obronne, zwalczaÅ‚ zÅ‚oÅ›liwe czary i byÅ‚ kÅ‚adziony na oÅ‚tarze podczas Å›wiÄ™ta Samhain. BiaÅ‚y wrzos traktowano również jako ziele wywierajÄ…ce pożądany skutek podczas miÅ‚osnych zalotów. Czarny bez miaÅ‚ wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci demoniczne - spalony w stanie zielonoÅ›ci, Å›ciÄ…gaÅ‚ otoczenie nieszczęście. Wierzono też, że czarny bez miaÅ‚ moc zapobiegajÄ…cÄ… małżeÅ„skiej wiaroÅ‚omnoÅ›ci. PietruszkÄ™ Celtowie uważali za ziele magiczne, majÄ…ce kontakt ze Å›wiatem zmarÅ‚ych - tradycyjnie celtyccy myÅ›liwi zdobili niÄ… ubite zwierzÄ™. Bujnie rodzÄ…ca smaczne i pożywne owoce jabÅ‚oÅ„ przez Celtów byÅ‚a traktowana jako symbol urodzaju i obfitoÅ›ci. To wÅ‚aÅ›nie z drzewa jabÅ‚oniowego druidowie sporzÄ…dzali magiczne różdżki. Również sami bogowie posÅ‚ugiwali siÄ™ różdżkami sporzÄ…dzanymi z jabÅ‚oni, np. bóg morza Mannann Mac Lir nosiÅ‚ magicznÄ… różdżkÄ™ z jabÅ‚oni, przyozdobionÄ… srebrnymi dzwoneczkami. JarzÄ™bina, pojmowana jako symbol Drzewa Å»ycia, również byÅ‚a użytkowana do wyrobu magicznych różdżek druidów – slat an draoichta. Różdżki ozdabiano szlachetnymi kruszcami i przybierano dzwoneczkami. Taka różdżka stawaÅ‚a siÄ™ widomym symbolem urzÄ™du druida. Inne roÅ›liny wysoko cenione i czczone przez Celtów to jesion i cis, ostrokrzew używany przy zabiegach magicznych, u Celtów kontynentalnych wielkim szacunkiem cieszyÅ‚ siÄ™ również buk. Na celtyckiej irlandzkiej ziemi nie można byÅ‚o ot tak wejść w posiadanie magicznej jabÅ‚oni, leszczyny czy dÄ™bu. Wymiany dokonać można byÅ‚o jedynie za innÄ… „żywÄ… istotÄ™”, nawet za ... niewolnika. ZachowaÅ‚o siÄ™ sporo wiarygodnych przekazów wskazujÄ…cych, że pewne klany iryjskie (czyli protoplastów Irlandczyków) wyprowadzaÅ‚y swoje pochodzenie od drzew. ÅšwiadczÄ… o tym nazwiska np. Mac Cairthin – Syn GÅ‚ogu - lub Mac Cull – Syn Orzecha. Każde iryjskie plemiÄ™ posiadaÅ‚o wÅ‚asne kultowe drzewo sakralne, które rosÅ‚o zwykle poÅ›rodku obszaru zajmowanego przez dane plemiÄ™. Takie drzewo nosiÅ‚o nazwÄ™ Bile. W konsekwencji, w przypadku rywalizacji pomiÄ™dzy plemionami, przeciwnicy starali siÄ™ zniszczyć sakralne drzewo rywala w pierwszym rzÄ™dzie. Tadeusz ZubiÅ„ski - pisarz, eseista, tÅ‚umacz, czÅ‚onek SPP. Autor 11 książek, w tym wydanej ostatnio „Wyspa Zaczarowana. Legendy i mity dawnej Irlandii” |
Felietony, porady 
